İçeriğe geç
Köşe Yazıları

Migren ve Bağırsak-Beyin Ekseni: Bağırsağı Unutmadan, Abartmadan

Dr. Hüseyin Nazlıkul
Dr. Hüseyin Nazlıkul 18.11.2026 5 dk okuma

Migren ile gastrointestinal sistem arasındaki ilişki son yıllarda daha fazla araştırılıyor. Bulantı zaten migrenin klasik belirtilerinden biridir. Bunun yanında bazı migren hastalarında irritabl bağırsak yakınmaları, şişkinlik ve bağırsak düzenindeki değişiklikler de görülebilir.

Bağırsak-beyin ekseni: Bütün migrenlerin nedeni bağırsak mıdır?

Buradan “Bütün migrenlerin nedeni bağırsaktır” sonucunu çıkarmak bilimsel değildir.

Ama bağırsak ile beynin birbirinden bağımsız iki dünya olmadığını da biliyoruz. Enterik sinir sistemi, mikrobiyota, bağışıklık sistemi, vagal yollar ve çeşitli metabolik ürünler aracılığıyla çok yönlü bir iletişim kurar.

Bu nedenle belirgin gastrointestinal yakınmaları olan migren hastasında bağırsak sistemini görmezden gelmem. Fakat her migren hastasına rastgele probiyotik vermeyi de bütüncül bir yaklaşım olarak saymıyorum. Bütüncüllük, her şeyi aynı anda tedavi etmek değildir. Bütüncüllük, o insanda gerçekten anlamlı olan ilişkileri ayırt edebilmektir.

Migrende boyun, çene ve bedenin taşıdığı yük

Migren hastalarının önemli bir bölümü atak öncesinde veya sırasında boyun ağrısından yakınır. Burada dikkatli olmak gerekir. Her boyun ağrısı migrenin nedeni değildir; boyun rahatsızlığı bazen atağın kendisinin bir parçası da olabilir.

Bununla birlikte, üst servikal bölgeden ve trigeminal sistemden gelen duyusal girdilerin merkezi sinir sisteminde yakın ilişkili ağlarda işlenmesi, boyun bölgesinin neden bazı hastalarda klinik açıdan anlamlı olabileceğini açıklar.

Bu yüzden boynu değerlendiririm. Çene eklemini, diş sıkmayı, omuz kuşağını, torakal bölgeyi ve gerektiğinde solunum paternini de değerlendiririm. Ama hastaya “Boynunuzu düzeltirsek migreniniz geçer” demem. Çünkü bu, migrenin nörobiyolojisini gereğinden fazla basitleştirmek olur.

Amaç tek bir bölgeyi suçlamak değil, migren eşiğini aşağıya çeken toplam yükün içinde hangi faktörlerin gerçekten değiştirilebilir olduğunu bulmaktır.

Kadınlarda migren ve hormonların izi

Migren kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür. Hormonal değişiklikler bunun önemli bir parçasıdır. Özellikle östrojen düzeyindeki değişimler bazı kadınlarda atakların zamanlamasını ve şiddetini etkileyebilir.

Adet dönemiyle ilişkili migren bunun en bilinen örneklerindendir. Gebelik, doğum sonrası dönem ve menopoz geçişinde migrenin seyri de değişebilir. Bu da bize aynı gerçeği yeniden gösterir: Migren yalnızca kafatasının içinde olup biten izole bir olay değildir. Sinir sistemi, hormonal sistem ve kişinin yaşamındaki biyolojik ritimler birbirinden kopuk değildir.

Migren tedavisinde yeni bir dönem

Migren tedavisinde son yıllarda önemli ilerlemeler yaşandı. Atak tedavisinde kullanılan klasik ağrı kesiciler ve triptanların yanı sıra CGRP sistemini hedefleyen yeni tedaviler de bulunuyor. Uygun hastalarda koruyucu ilaçlar, kronik migrende botulinum toksini ve farklı mekanizmalarla etkili yeni nesil tedaviler önemli seçenekler haline geldi.

Bunlar modern nörolojinin ciddi kazanımlarıdır. Migren hastasına “İlaç kullanmayın, doğal yöntemlerle geçer” demek doğru değildir. Böyle bir yaklaşım hastayı etkili tedavilerden mahrum bırakabilir. Fakat yalnızca reçete yazıp hastanın atak sıklığını, uykusunu, hormonal durumunu, ilaç kullanımını, kas-iskelet yüklerini ve yaşamındaki değişimleri hiç değerlendirmemek de bana göre eksik kalır. Modern tedavi ile bütüncül değerlendirme birbirinin rakibi değildir. Doğru hastada birbirini tamamlar.

Ağrıyı susturan ilaç bazen döngünün parçası olabilir

Migren hastasının bilmesi gereken önemli konulardan biri akut ilaçların aşırı kullanımıdır.

Ataklar sıklaşır. Hasta daha fazla ağrı kesici veya migren ilacı kullanır. İlaç rahatlatır. Ağrı yeniden gelir. Tekrar ilaç alınır. Bir süre sonra akut ilaç kullanımı ayın önemli bir bölümünü kaplamaya başlayabilir ve ilaç aşırı kullanımıyla baş ağrısı gelişebilir. Bu nedenle hastaya yalnızca “Hangi ilacı kullanıyorsunuz?” diye sormak yetmez. “Ayda kaç gün kullanıyorsunuz?” sorusu çok daha değerlidir. Ağrıyı bastırmak ile ağrının neden kronikleştiğini anlamak aynı şey değildir.

Migrende Nöralterapi (Nöral Terapi) nerede duruyor?

Nöralterapi konusunda benim yaklaşımım nettir: Migrenin modern nörolojik tedavisinin yerine geçmemelidir. Fakat uygun seçilmiş hastalarda, regülasyon tıbbı perspektifi içinde tamamlayıcı bir araç olarak değerlendirilebilir. Servikal ve segmental ilişkiler, trigeminal sistemle ilişkili alanlar, otonom sinir sistemi ve hastaya özgü fonksiyonel yükler klinik bütünlük içinde ele alınabilir. Burada mesele iğnenin kendisi değildir. Yıllardır söylediğim gibi, iğnenin nereye girdiğinden önce neden oraya uygulama yaptığınızı bilmeniz gerekir.

“Bir noktaya enjeksiyon yaptık, migreni tedavi ettik” demek migreni anlamamak olur. Amaç, uygun hastada ağrıyı sürdüren nörovejetatif ve segmental döngüleri etkileyebilmek ve organizmanın regülasyon kapasitesine katkı sağlamaktır.

Nöralterapi benim için bir reçete kalıbı değil, klinik düşünmenin araçlarından biridir.

Her şiddetli baş ağrısı migren değildir

Migren tanısı olan bir insanın her yeni baş ağrısını migren kabul etmesi tehlikeli olabilir. Hayatında ilk kez ortaya çıkan ve saniyeler ya da dakikalar içinde çok şiddetlenen baş ağrısı; ateş ve ense sertliği; bilinç değişikliği; konuşma bozukluğu; kol veya bacakta güç kaybı; yeni gelişen görme kaybı; kafa travması sonrası başlayan ağrı veya gebelik ve doğum sonrası dönemde ortaya çıkan alışılmadık baş ağrıları acil değerlendirme gerektirir.

“Ben zaten migren hastasıyım” diyerek farklı karakterdeki bir ağrıyı evde beklemek doğru değildir. Bütüncül olmak, tehlikeli olanı gözden kaçırmak değildir. Tam tersine, önce ciddi hastalığı tanımak ve dışlamak iyi hekimliğin temelidir.

Migren çaresiz değildir

Yıllarca migren yaşayan bazı hastalar sonunda “Ben bununla yaşamayı öğrendim” diyor. Bu cümlede yalnızca kabullenme değil, bazen yorgunluk da vardır.

Oysa bugün migren konusunda geçmişe göre çok daha fazla seçenek var. Önce doğru tanı gerekir. Ardından atak sıklığı, kullanılan ilaçlar, uyku, hormonal özellikler, stres yükü, fiziksel aktivite, beslenme, eşlik eden hastalıklar ve kişiye özgü tetikleyiciler birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle baş ağrısı günlüğü çok kıymetli. İnsan hafızası ağrıyı iyi hatırlar. Ama örüntüyü her zaman hatırlamaz. Günlük, bazen hastanın ve hekimin göremediği ritmi görünür hale getirir.

Migren bize ne anlatıyor?

Migren hastalarını yıllardır değerlendirirken beni en çok düşündüren sorulardan biri şudur: Aynı insanın migreni neden bir dönemde haftada birkaç kez gelirken başka bir dönemde aylarca sessiz kalır? Genetik yapı birkaç ay içinde değişmedi. Beyinde aynı beyin. Öyleyse ne değişti?

Uyku değişmiş olabilir. Hormonal dönem farklılaşmıştır. Stres artmıştır. Hareket azalmıştır. Beslenme düzeni bozulmuştur. Boyun ve kas-iskelet sistemi daha fazla yük taşımaya başlamıştır. Gastrointestinal yakınmalar artmış, akut ilaç kullanımı daha sıklaşmış olabilir. Bazen bunların birkaçı aynı anda değişir. İşte benim regülasyon tıbbı dediğim düşünce burada başlar. Yalnızca “Ağrıyı nasıl durdurabilirim?” diye sormaz.

Bir soru daha sorar: “Bu insanın migren eşiği neden bugün bu kadar düştü?”

Bazen atağı başlatan son damlayı bulmak kolaydır. Asıl hekimlik, bardağın neden sürekli dolu olduğunu anlamaya çalışmaktır. Migren yalnızca baş ağrısı değildir. Beynin ağrı ağlarının, trigeminal sistemin, otonom sinir sisteminin, hormonal ritimlerin ve insanın yaşamındaki değişkenlerin birlikte şekillendirdiği karmaşık bir nörolojik hastalıktır.

Bu nedenle migren hastasına yalnızca “Başınız neden ağrıyor?” diye sormak bana yetmiyor.

Ben bir soru daha soruyorum:

“Organizmanızın ağrı eşiğini düşüren toplam yük nedir?”

Migreni susturmak önemlidir.

Ama migreni anlamak, tedavinin gerçek başlangıcıdır.

Migrenin beynin alarm sistemiyle ilişkisini Migren Sadece Baş Ağrısı Değildir yazımda, baş ağrılarında doğru tanının önemini ise Her Baş Ağrısı Gerilim Tipi Değildir yazımda anlattım. Migrende Nöralterapi yaklaşımı için Migrende Nöralterapi sayfasına da bakabilirsiniz.

Nöralterapi ve Hüseyin Nazlıkul'un diğer tedavi yöntemlerine buradan ulaşabilirsiniz.

Stres, uyku ve otonom sinir sistemi dengesi hakkında daha fazlası için Stres, Uyku ve HRV sayfasına da göz atabilirsiniz.