Vücudumuz Neden Bazen İyileşemez? Regülasyon Tıbbını Anlamak
Bir yerimiz ağrıdığında ağrı kesici alıyoruz. Midemiz yandığında mide ilacına, uykumuz kaçtığında uyku ilacına başvuruyoruz. Tansiyon yükselince düşürüyoruz, kas spazmı olduğunda ise gevşetmeye çalışıyoruz. Bunların hiçbiri yanlış değil.
Modern tıp, özellikle acil durumlarda, enfeksiyonlarda, cerrahide, yoğun bakımda ve pek çok ciddi hastalığın tanı ve tedavisinde insanlığın en büyük kazanımlarından biridir. Bunu tartışmaya açmak bile gereksiz.
Fakat yıllardır kronik hastalarla çalışırken kendime tekrar tekrar sorduğum başka bir soru var: Belirtiyi gördük, peki onu ortaya çıkaran ve sürdürmeye devam eden düzeni yeterince anlayabildik mi?
Bir ağrıyı azaltabilirsiniz. Mide asidini baskılayabilirsiniz. Kas spazmını çözebilirsiniz. Ama hasta bir süre sonra aynı yakınmayla yeniden karşınıza geliyorsa, yalnızca "Neresi bozuk?" diye sormak yetmez. "Bu organizma neden kendi dengesine dönemiyor?" diye de sormak gerekir.
Benim için regülasyon tıbbı tam burada başlar.
İnsan Bedeni Bir Makine Değildir
İnsan organizmasını birbirinden bağımsız organların toplamı gibi düşünmek kolaydır. Tıp eğitiminde de öğrenmek için bedeni sistemlere ayırırız. Kalbi kardiyolojiye, bağırsakları gastroenterolojiye, beyni nörolojiye, kasları ve eklemleri ise başka bir alana bırakırız. Bu ayrım tanı ve uzmanlaşma için gereklidir. Fakat insan bedeni günlük yaşamda bu sınırları tanımaz.
Bağırsak beyinle, beyin kalple, kalp solunumla, solunum diyaframla, diyafram ise omurga ve postürle sürekli ilişki içindedir. Hormonlar, bağışıklık sistemi, metabolizma ve sinir sistemi birbirinden habersiz çalışmaz.
Bu büyük iletişim ağının önemli düzenleyicilerinden biri otonom sinir sistemidir. Kalbin hızından damar tonusuna, bağırsak hareketlerinden terlemeye, sindirimden stres yanıtına kadar yaşamın farkında olmadan sürdürülen pek çok işlevde rol oynar. Biz uyurken bile organizma çevresindeki değişiklikleri algılar, yanıt verir, uyum sağlamaya çalışır.
Bu nedenle sağlık benim için yalnızca bir hastalık tanısının bulunmaması değildir. Sağlık, değişen koşullar karşısında yeniden denge kurabilme yeteneğidir. Yıllardır buna "regülasyon kapasitesi" diyorum.
Bardağı Taşıran Son Damla
Hastalarımdan çok sık şu cümleyi duyarım: "Hocam, bir anda başladı."
Gerçekten bir anda mı başladı?
Bazen evet. Ama kronik hastalıklarda çoğu zaman hikâye çok daha önce başlamıştır.
Uzun süreli stres, geçirilmiş ameliyatlar, eski yaralanmalar, diş ve çene bölgesindeki sorunlar, bağırsak fonksiyonlarındaki bozulmalar, hareketsizlik, uyku düzensizliği, beslenme sorunları, kronik inflamatuvar yükler veya omurgadaki fonksiyonel bozukluklar yıllar boyunca organizmanın uyum kapasitesini zorlayabilir.
Beden sessizce telafi eder. Bir yükü başka bir sistemle dengeler, yeni koşula uyum sağlar, hayatı devam ettirir. Bu olağanüstü bir yetenektir; ama sınırsız değildir.
Bir bardağı düşünün. Damla damla doluyor. Sonunda küçücük bir damla geliyor ve bardak taşıyor. Dışarıdan bakan yalnızca son damlayı görüyor. Oysa asıl hikâye, bardağın o güne kadar neden ve nasıl dolduğunda saklıdır.
Regülasyon tıbbı benim için son damlayı küçümsemek değil, bardağın tamamını görmeye çalışmaktır.
Ağrı Her Zaman Ağrıyan Yerde Başlamaz
Beliniz ağrıyorsa doğal olarak sorunun belinizde olduğunu düşünürsünüz. Çoğu zaman gerçekten de bel bölgesinde değerlendirilmesi gereken bir neden vardır. Fakat her zaman bütün hikâye orada değildir.
Bazen sakroiliak bölgedeki fonksiyonel bozukluk, bazen diyafram hareketindeki kısıtlılık, bazen torakal omurgadaki segmental disfonksiyon, bazen de eski bir ameliyat izi organizmanın yükünü artırabilir. Baş ağrısında da benzer bir durumla karşılaşabiliriz. Yalnızca başı tedavi etmek, ağrıyı sürdüren diğer fonksiyonel ilişkiler gözden kaçıyorsa yeterli olmayabilir.
Çünkü insan organizması bir anatomi atlasının sayfaları gibi ayrı ayrı yaşamaz. Beden bir bütündür. Bir bölgedeki değişiklik, başka bir bölgede yanıt oluşturabilir.
Bu yüzden kronik ağrısı olan bir hastaya yalnızca "Neren ağrıyor?" diye sormam. Benim için ikinci soru en az birincisi kadar önemlidir: "Bu ağrıyı hangi döngü sürdürüyor?"
Nöralterapi Burada Ne Yapar?
Nöralterapinin (nöral terapi) yaklaşık yüz yıllık bir geçmişi var. Türkiye'de zaman zaman yalnızca bir "iğne tedavisi" ya da lokal anestezik enjeksiyonu olarak algılanıyor. Benim nöralterapiye bakışım hiçbir zaman bundan ibaret olmadı.
Nöralterapide lokal anestezikler belirli anatomik ve fonksiyonel bölgelere uygulanır. Fakat amaç yalnızca o bölgeyi uyuşturmak değildir. Uygun hastada hedef; ağrı, segmental yanıtlar ve otonom sinir sistemiyle ilişkili düzenleyici döngüleri etkileyerek organizmanın yeniden daha uyumlu yanıt verebilmesine katkıda bulunmaktır.
Bu nedenle nöralterapiyi regülasyon tıbbının araçlarından biri olarak görüyorum.
Burada sınırı doğru çizmek gerekir. Nöralterapi her hastalığı tedavi eden mucizevi bir yöntem değildir. Kanserin, enfeksiyonun, kırığın, ileri organ yetmezliğinin veya cerrahi gerektiren bir tablonun yerini tutamaz. Böyle bir iddia ne bilimseldir ne de hekimlik sorumluluğuyla bağdaşır.
Ama kronik ağrı ve bazı fonksiyonel bozukluklarda, ciddi hastalıklar dışlandıktan ve doğru tanısal değerlendirme yapıldıktan sonra, hastanın regülasyon kapasitesini ve yakınmayı sürdüren fonksiyonel döngüleri değerlendirmek bize farklı bir pencere açabilir.
Bazen Sorun Enstrümanda Değil, Orkestradadır
Bir orkestrayı düşünün. Keman sağlam. Piyano sağlam. Çello sağlam. Fakat ortaya çıkan müzik iyi değil.
Sorun nerede?
Bazen enstrümanların hiçbirinde değildir. Sorun uyumdadır.
İnsan bedeninde de buna benzer tablolar görüyoruz. MR'da ciddi bir patoloji bulunmaz. Kan tahlilleri önemli bir hastalığı göstermez. Kalp incelenmiştir, mide incelenmiştir, omurga görüntülenmiştir. Buna rağmen insan kendisini iyi hissetmez. Yorgundur. Ağrıları vardır. Uykusu bozulmuştur. Bağırsaklar düzenli çalışmaz. Zaman zaman çarpıntı hisseder. Strese karşı eskisi kadar dayanıklı değildir.
Böyle bir insana "Tetkikleriniz normal, sizde bir şey yok" demek kolaydır. Ama hastayı anlamak değildir.
Normal bir tetkik sonucu, her zaman optimal fonksiyon anlamına gelmez. Organların tek tek yapısal olarak sağlıklı görünmesi kadar, organizmanın bu sistemler arasında nasıl uyum kurduğu da önemlidir.
Regülasyon tıbbının bakmaya çalıştığı alanlardan biri tam olarak budur: Enstrümanların yanında orkestrayı da dinlemek.
Modern Tıbbın Alternatifi Değil
Bu noktayı özellikle vurgulamak isterim: Regülasyon tıbbı modern tıbbın karşısında değildir. Nöralterapi, modern tıbbın alternatifi değildir.
Ben hekimim. Doğru tanının, laboratuvarın, görüntülemenin, farmakolojinin, cerrahinin ve kanıta dayalı tıbbın değerini biliyorum. Fakat uzun yılların klinik deneyimi bana başka bir şeyi de öğretti: İnsanı yalnızca laboratuvar değerleriyle, MR görüntüleriyle veya hastalık kodlarıyla açıklamak her zaman yeterli değildir.
Mesele "ya modern tıp ya regülasyon tıbbı" değildir. Böyle bir karşıtlığı doğru bulmuyorum.
Önce ciddi hastalığı dışlayacaksınız. Tanıyı doğru koyacaksınız. Gerekiyorsa ilacı verecek, cerrahiye yönlendirecek, ilgili uzmanlık alanıyla birlikte çalışacaksınız. Sonra, özellikle yakınmalar kronikleşmiş ve tedaviye rağmen sürüyorsa, başka bir soruyu sormaktan çekinmeyeceksiniz: Bu insan neden hâlâ iyileşemiyor? Organizmanın yeniden denge kurmasını zorlaştıran hangi yükler devam ediyor?
Tamamlayıcı düşünmek, bilimsellikten vazgeçmek değildir. Bazen bilimselliğin gereği, henüz açıklayamadığımız şeyi yok saymak yerine doğru soruyu sormaya devam etmektir.
Hastalığı Değil, İnsanı Görmek
Tıbbın önümüzdeki yıllarda yeniden hatırlaması gerektiğine inandığım çok eski bir gerçek var: Hastalık insanda olur; insan hastalıktan ibaret değildir.
Aynı MR bulgusuna sahip iki kişiden biri şiddetli ağrı yaşarken, diğeri günlük hayatına devam edebilir. Aynı stres, aynı ameliyat, aynı enfeksiyon herkeste aynı sonucu doğurmaz. Çünkü insanlar yalnızca genetik olarak değil; yaşam öyküleri, hareketleri, uykuları, beslenmeleri, bağırsak fonksiyonları, geçirilmiş hastalıkları, travmaları ve uyum kapasiteleri açısından da birbirinden farklıdır.
İyi hekimlik elbette hastalığın adını doğru koymayı gerektirir. Ama bazen bundan sonra başlayan ikinci bir hekimlik vardır: hastalığın içinde insanı görebilmek.
Yıllardır hastalarımdan öğrendiğim şeylerden biri budur. Bedenin bir hafızası vardır. Geçirdiğimiz hastalıkların, ameliyatların, yaralanmaların ve uzun süre taşıdığımız yüklerin izleri her zaman aynı biçimde kalmaz; ancak organizmanın bugünkü davranışına katkıda bulunabilir. Hekimin görevi, bu izlerin hepsine hastalık adı vermek değil; hangisinin gerçekten anlamlı olduğunu ayırt edebilmektir.
Bu yüzden benim için regülasyon tıbbı şu soruyla başlar: "Bu insanın organizması neden kendi dengesini yeniden kuramıyor?"
Nöralterapi de gerektiğinde bu arayışta kullandığımız araçlardan biridir. Amaç iğne yapmak değildir. Amaç, mümkün olduğunca ağrıyı ve hastalığı sürdüren döngüyü anlamaktır.
Bedenin İyileşme Gücüne Alan Açmak
İnsan bedeni sandığımızdan çok daha büyük bir uyum ve iyileşme kapasitesine sahiptir. Bir yara kapanır, kemik kaynar, enfeksiyon sonrası sistem yeniden toparlanır; kalp hızlanır, sonra sakinleşir. Beden, sıcakla soğuğa, açlıkla tokluğa, harekete ve dinlenmeye sürekli uyum sağlar. Yaşamın kendisi zaten kesintisiz bir regülasyon hâlidir.
Fakat bazen bu kapasitenin önünde engeller birikir. O zaman hekimliğin görevi, bedene ne yapacağını buyurmak değil; kendi düzenini yeniden kurmasını zorlaştıran etkenleri mümkün olduğunca doğru biçimde tanımaktır.
Ben yıllar içinde şuna daha çok inandım: Hekim yalnızca hastalığa müdahale eden kişi değildir. Aynı zamanda hastanın bedeninin ne anlatmaya çalıştığını dinleyen kişidir. Bazen en değerli bilgi bir laboratuvar sonucunda, bazen muayenede, bazen de hastanın yıllar önce yaşadığı bir olayın ayrıntısında saklıdır. Bunları birbirine karıştırmadan, bilimsel sınırları koruyarak ama insanı parçalamadan değerlendirmek gerekir.
Çünkü insanı parçalara ayırarak incelemek zorundayız; bilim böyle ilerledi. Fakat tedavi ederken o parçaların yeniden aynı insana ait olduğunu unutmamalıyız.
Belki geleceğin tıbbı, geçmişten beri bildiğimiz bu yalın gerçeği yeniden hatırlayacaktır:
İnsanı parçalara ayırarak inceleyebiliriz; ama iyileşme, ancak bütünü yeniden gördüğümüzde anlam kazanır.
Nöralterapi ve Hüseyin Nazlıkul'un diğer tedavi yöntemlerine buradan ulaşabilirsiniz.